çince  

50000'den fazla karakteri olan günlük hayat ve gazete okumak için 5000'inin bilinmesinin yeterli olduğu dil

zaman eki kullanılmayan dil. zaman kavramı sadece zarf ile verilir. mesela ben yarın gelmek, ben dün gelmek, ben şimdi gelmek gibi zaman eki olmayan cümleler kurulur. çinli arkadaşımın sık sık ingilizce konuşurken zaman hatası yaptığına dikkat etmiştim. sonra kendisi de söyledi. bizde zaman yoktur, o yüzden çuvallarız ingilizcede zaman eki kullanırken.

2 milyara yakın insanın konuştuğu bir dildir..

bir türk için 180 derece ters olan bir dildir. çoğu kelime aynı gibi telaffuz edilir, vurguyla değişik anlam kazanır.

tek heceli diller kategorisinde olan bir dildir. bir hece birçok farklı anlama karşılık gelebilir, bu farklılık vurguyla ayırt edilir. çin'de yaşayan bir kişiden (ki kendisi abim olur) bir hecenin 15 farklı anlama gelebildiğini duymuştum.

(bkz: nihauma)
(bkz: sie sie)

kendine has bir alfabesi olan dünyanın en çok konuşulan dilidir ayrıca dünyanın en yaygın dili ingilizcedir.

sadece cantonese bilip de hiç mandarince konuşamayan veya bunun tam tersi durumda olan çinlileri görünce şaşırtan bir dildir. çinlilerin sürekli kavga eder gibi bağırarak konuşmaları, dilin yapısından ileri gelir, başlarda acayip rahatsızlık yaratıp çinlilerden nefret etmek istemenize rağmen bir süre sonra alışıverir insan. bir de sürekli aptal slow müzikler dinleyenlere "yahu sizin hiç hareketli şarkınız yok mu, ne melankolik adamlarsınız" dendiğinde "yoook" cevabı verirler, "nasıl yani" falan derken, çincenin hareketli şarkı söylemeye pek müsade etmeyen bir dil olduğunu anlatırlar sizlere. üzülürsünüz...

alfabeden farklı olarak, ses belirtmek için kullanılmayan karakterlere sahip, bir tür resim yazısından türeyen dil. çin, 1956 yılından beri geleneksel karakterler yerine, sadeleştirilmiş karakterler kullanmaktadır.

barındırdığı bir takım hayvan isimleriyle ister istemez tebessüm ettiren dil. bir kaç örnek vermek gerekirse.
fil: da xiang: büyük olan. anlaşılabileceği üzere, fil isimlendirilirken, insanda yarattığı izlenim baz alınmış.

yine bir kaç yüzyıl öncesinde kuzey kutbundan çıkarılan mamut fosillerine dair duyduklarını efsaneleştiren, mamutları "günışığına çıkar çıkmaz ölüveren kuzeyin dev yeraltı sıçanı" diye tanımlayan çinliler, bu hayvanları şöyle adlandırmışlar: sheng shi hao da: bastığı yerden ses getiren, muazzam olan.

kimi hayvanların isimleri, diğer hayvanlara olan kısmi benzerliklerine binaen konmuş ki favorilerim bunlar:
baykuş: mao tou ying: kedi kafalı şahin.
zürafa: chang jing lu: uzun boyunlu geyik.
panda: xiong mao: ayı-kedi.

çin kültürü ve ahlak bilgisi adı altına çince eğitiminin ilköğretim düzeyinden başlatılması gerektiğine inandıracak kadar zor bir dil.

alfabesi olmayan dil.türkçeyle herhangi bir benzerliği yoktur,öğrenmesi olcukça zahmetlidir.öğrenme işlemi 5 aşamadan oluşur.herhangi bir karakterin önce yazılışı,sonra pinyini yani latin harfleriyle okunuşu,tonları ve anlamı.yazımı;soldan sağa,yukarıdan aşağı biçimindedir.pinyin seslendirmesi; aynen ingilizcede olduğu gibi sesler kuralsız okunur.4 çeşit ton vardır.kısaca ezberin anasını ağlatan dildir.karakterler resimlerden oluşur,minicik de olsa akılda kalmasını kolaylaştırır bu.

çok sayıda lehçesi vardır sonuç olarak çinde farklı bölgelerde yaşayan insanların bile iletişimleri zordur fakat tüm ülkede bilinen pekin çincesi dediğimiz modern çincedir.geleneksel çince şuan öğretilenden çok daha karmaşıktır,gördükçe şu anda öğretilene şükredesi gelir insanın.doğu dilleri içerisinde öğrenmesi en zorudur.tüm bu zorluğun yanında oldukça zevklidir lakin sevilmeden öğrenilmesi imkansız dildir.

çince bazen bir dil değil de "dil ailesi" olarak kabul edilir. çünkü çincede diyalektler çok farklılaşmıştır. öyle ki çince konuşan iki insan, farklı lehçeleri konuştukları için birbirlerini anlayamamaktadır. ama yazı dili ortaktır. böyle olunca da çin tv kanallarında yayınlar altyazı ile verilmektedir, herkes anlasın diye.

alfabesi yoktur diyebileceğimiz dildir. çünkü her karakter bir kavramı ifade ediyor bu dilde. her karakter, zamanla yamultulmuş bir resimciktir aslında. böyle olunca da çince yazıları okurken çinlilerin hangi çağda yaşadığını sorgulayabiliyor insan. bilgisayara çince yazmak için de baya kasıyorlar. çok merak etmiştim 50 binden fazla karakteri olan dilin klavyesi nasıl olur diye. ama bunlar latin klavyesi kullanıyorlar, karakterin okunuşunu yazıyorlar (bkz: pinyin), yazım editörü de bu yazılışa sahip 4 tane karakter gösteriyor, ve yazan da bu karakterlerden birini seçiyor. yani bilgisayarı çince kullanmak için bile latin alfabesini bilmeleri gerekiyor.

bir de tabii ki kültürel farklılık, bizi çince öğrenirken çok zorluyor. bu farklılık nasıl oluyor göstereyim. mesela ni hao "merhaba" anlamına gelirken, ni "sen", hao "iyi" anlamına geliyor. sizin dilinizle birebir çeviri yapılamayan bir dili öğrenmenin zorluğu yani. ingilizcedeki "you're welcome" gibi. türkçeye çevirirsen sıçar. bu farklılıklardan çok var.

karakterlerin, yani kavramların bir araya getirilmesiyle yeni kelimeler oluşturulabiliyor ve bunların çoğunluğu akla mantığa uygun olduğundan ezberlenmesi kolay oluyor. ağaç kelimesini iki kez yanyana yazarsanız orman anlamına geliyor. el kelimesini iki kez yanyana yazarsanız arkadaş anlamına geliyor.

yi ge nan hai er "bir erkek çocuk" anlamına geliyor. beş kelimeden oluşmasının sebebi yine diller arasındaki kültürel fark. aynı kavram türkçede 3, ingilizcede 2 kelime ile ifade ediliyor. buradaki

yi: bir tane olduğunu gösteriyor.
nan: erkek olduğunu gösteriyor. bunun yerine nü gelirse aynı kelime kız çocuk anlamına geliyor.
hai: çocuk anlamına geliyor.

kısacası kolum gibi bir dil afedersiniz.

grameri neredeyse olmayan dildir. bu da zaten çincenin tek kolay yönüdür, onun haricinde hanzı dedikleri ve yazıda kullandıkları binlerce karakter, sonra bunların latin harflerine dökülmüş halleri (pinyin), üstüne bir de tonları ekleninçe çekilmez bir şey olur.
2 çeşittir doğrusunu isterseniz : simplified ve classic. yani klasik ve basitleştirilmiş. biz yabancılar basitleştirilmiş halini öğreniriz, pekin çincesinin de bu olduğu söylenir(yalnız basitleştirilmiş hali bile vizesine çalışmak için gözlerinizin kör olma raddesine gelmesini engelleyemez).
pekin aksanında 4 tane ton vardır. tonlama şudur ki: bir heceyi ilk tonda söylerseniz farklı ikinci tonda söylerseniz farklı anlamlara bürünür. bazen hem tonu hem de kendisi aynı olan heceler vardır ki onları çinliler ancak yazılışları yoluyla ayırt edebilirler. bu nedenle de çinlilerin latin alfabesine geçmesi imkansızdır.
çinlilerin sisteminde harfler yerine karakterler olduğu için yabancı kelimeleri kendi karakterleriyle tekrar yazıp öyle sesletirler. sizin isminizi asla olduğu gibi söyleyemezler yani, mutlaka ses değiştirerek yazıdaki belirli bir karaktere uydururlar.
ölçü birimler adı altında başa bela bir birimlendirme sistemleri vardır. kalemlerin, ciltli şeylerin, kağıtların, silindir biçimindekilerin, insanların, öğretmenlerin, her şeyin ölçü birimi farklıdır. diyelim ki bir tane kalem diyeceksiniz:

"yi zhı bi" dersiniz. zhı burda kalemler için ölçü birimidir. yi, bir demek, bi ise kalem demektir.

bir insan diyeceğinizdeyse durum tamamen değişir:

"yi ge/kou ren" dersiniz. insanlar için ölçü birimi olarak kou ya da ge kullanılabilir. böyle devam eder.


şunu öğrendim ki hanzıların yani karakterlerin hepsi eskiden aslında niteledikleri şeyin resmiymiş. sonra basitleşe basitleşe bu hale gelmiş.
ve son olarak karakterlerle ilgili ilginç bir şeyden bahsetmeliyim: iyi, güzel anlamına gelen "hao" kelimesinin karakteri iki imin yanyana gelmesinden oluşur. bu iki imden birisi "kadın" kelimesinin, diğeriyse "erkek" kelimesinin imidir. onlara göre kadınla erkek yanyana gelirse bu iyi bir şeydir, o yüzden "hao" kelimesinin karakteri bu iki imin birleşmesinden oluşur.

imalat mühendislerinin bilirlerse işlerine yarayabileceğini düşündüğüm dildir... ne de olsa düşmanı tanımak gerekir