çerkez ethem  

düzenli ordu kurulmadan evvel, tüm bu karışıklıklardan evvel ethem bey diye anılırdı. daha sonra adının başına "çerkez" sıfatının getirilmesi oldukça manidardır.

kurtuluş savaşının ortalarında ankaradaki durum şöyleydi. atatürk ülkenin siyasi gücünü elinde tutuyordu, ethem bey ise ülkenin batı tarafındaki tek sayılabilecek askeri güçtü. bu nedenle ikisi de birbirine karşı temkinliydi.

gün geldi bir hakikat olan düzenli ordunun kurulması gündeme geldi. ethem bey o zaman şunu dedi. "ben asker işleri ile nicedir ilgilenen kişiyim. nerde isyan çıksa ben gittim, yunanlıyla ben vuruştum. bu sebeple kumandanlık bana yaraşır." ama atatürk artık onun yolundan çekilmesini istemektedir.

bunun tek sebebi atatürk'ün güçleri kendi elinde toplamak istemesi değildi sadece. ethem bey'in abisi mecliste mebustu. önceden atatürk'ün desteği ile kurulan ve sonradan desteğini inkar ederek dağılmasını istediği yeşil ordu hareketindendi. atatürk'e siyasi muhaliflerdendi ve kardeşi ethem bey'i bir koz olarak her fırsatta kullanmaya bakıyordu.

tüm bunların sonucunda ethem bey, isyankar çerkez ethem ilan edilmiştir ve yunanistana sığınmak zorunda kalmıştır. yunanistan da bunu avantaj sayıp kullanmıştır. cephelerimizin üzerine çerkez ethemin ağzından "yunana teslim olun" çağrısı yapan kağıtlar atmışlardır uçaklarla.

ülkemize pek faydalı olmuş biridir , daha sonra psikolojisi bozulduğu için deli saçması davranışlar yapmıştır , yıllar sonra kendi cezasını kendi vermiştir.

ayrıca çerkez yanının ön plana çıkmasından rahatsızlık duyduğunu ifade etmiştir.

kendinisi kaybetmeden önce anadoludaki her isyanı bastırmak için yardıma koşmuş, kuva döneminde halkın gözünde kahramanlaşmış bir kişiliktir.

çerkes ethem 1886 yılında balıkesir'in mihaliç ve bandırma ilçeleri arasında kalan emreköy'de doğmuştur. ailesi kafkasya'dan anadolu'ya göçen çerkes boylarının sapsığ oymağındandır. çekes ethem'in dört erkek kardeşi vardır.bunlardan ikisi balkan savaşlarında hayatını kaybetmiştir.diğer iki kardeşi tevfik ve reşit beylerdir.babasının ittihat ve terakki cemiyetiyle bağlantiları vardır.milli mücadele yıllarımızda çerkes ethem ve iki ağabeyi kuvayı seyyare yani yeşil orduyu kurarlar.fakat bu birlik düzensiz bi birliktir her ne kadar ankaradan gelen emirlere bağlı hareket etse de (ki çok defa ankara'ya faydalı olmuşlardır),genel olarak bir isyankarlık vardır ve bir subayın emri altına girmek istememektedirler.hatta düzenli ordu kurulurken ismet paşa bölük pörçük birliklere rapor göndermeleri için emir verir.bu rapor,birliğin sahip olduğu asker sayısını silah sayısını falan içerecektir.tevfik bey'e de aynı telgraftan bi tane gelir .tevfik bey ise şiddetle itiraz eder.bu birlik subay gördüğünde köpek görmüş gibi oluyo,bi anda adamlarım ayaklanıo,nasıl zaptederim ayrıca bu adamların hemen hemen hepsi eli kalem tutmayan sadece dövüşmeyi bilen hiç eğitim almamış,dolayısıyla sizin istediğiniz vasıflara da sahip olmayan insanlar diyerek telgrafı geri çevirir.fakat tabi bu sıralarda.çerkes ethem birliğiyle düzce ve anzavur isyanını bastırır ve iç anadolunun kilit yerlerinde mevzilenerek düşmanın buralara girmesini engeller.tabi bu aralarda çerkes ethem'in sağlığı bozulmakta ve birliği artık yorgun düşmektedir.tam bu sırada ismet paşadan bi telgraf gelir.telgrafta yozgatta bi karışıklığın zuhur bulduğu ve çerkes ethem ile müfrezesinin bu karışıklığı yatıştırması istenmektedir.çerkes ethem güç bela yozgata gider ama durum anlatılandan çok daha fecidir.güç bela isyan bastırılır ama birlik epey adamını kaybetmiştir.tabi bunlar olurken bir yandan düzenli ordu hazırlığı yapılmaktadır.ve düzensiz orduların hepsinin bu orduya katılımı istenmektedir.fakat tevfik beyi'in ismet paşa'ya gönderdiği telgrafta yazdığı gibi bu adamlar disipline gelcek adamlar deildir.herkes ortak bi istek dahilinde hareket etmektedir ve emirlere itaat etmeyecektir.ve nitekim öyle olur bu sefer zorlamalara gelemeyen kuvayı seyyare yurda dağılır ve ayaklanır artık isyancı konumundadırlar.bunun üzerine yine yurdun dört bir yanından üstlerine düzenli ordu birlikleri gönderilir kuvayı seyyare sıkışmıştır.çerkes ethem adamlarını toplar ve"bundan sonra heryer sizindir istediğiniz yere gidebilir istediğinizi yapabilirsiniz dağa çıkabilirsiniz,uygun olursa yunanlılara teslim olabilirsiniz"der.gerçekten bazı adamları hemen yunanlılara teslim olur ama çerkes ethem dağa çıkar.aylarca dağda kalır ama artık sağlığı iyice bozulduğundan düze inmek zorunda kalır bandırma'nın bir köyünde ağanın evine sığınır bir müddet kaldıktan sonra.bu ailenin hayatını tehlikeye attığını düşünerek yunanlılara teslim olur.aslında baktığımızda isyankar durumuna düşmüş olan çerkes ethem de haklıdır kendince,ankara da..biri savaş der biri politika.yani biri hareket der biri zamanı kollar.her ne kadar daha sonra çıkardığı isyanlarla gerçekten türk milletinin milli mücadelesini bir an için tehlikeye atmış olsa da,bu mücadele de bize sağladığı yararlar azımsanmayacak kadar çoktur.

kendisi kanımca bok yoluna gitmiş bir insandır. zira kendisinin komutanlık hevesi yoktu. ismet paşa kendisine "istediğin rütbeyi alabilirsin" demiştir düzenli orduda. ayrıca kendisi ankara hükümetinden paşa ünvanı da almıştır.

ethem'in isyan etmediği, düzenli orduya geçmemesinin de sebebinin askerlerinin düzenli orduya geçebilecek insanların olmaması da bilinmelidir.

kendisinin mustafa kemal atatürk'le çatışmasının sebebi anadolu'da pek çok taraftarı olan ethemin, bolşevik olmasıdır zira bolşevizm mevcut yöneticiler için bir tehlike idi.

atamızın emriyle çerkes'in üzerine ordularımız yürümüştür. kendisi de çareyi yunana teslim olmakta bulmuştur. kanımca türk ordusuna karşı savaşmaktan daha şerefli, fakat istiklal mahkemelerine teslim olmaktan daha güvenli bir harekettir.

bazı sebeplerden dolayı vatan haini ilan edilmiştir ve kendisinin milli harekete olan hizmetleri yok sayılmıştır.

yazık olmuştur çerkes etheme, böyle olması da gerekli midir bilmem.

-düzeltme: türk ordusuyla savaşmaktan daha şerefli yerine türk ordusuna savaşmaktan yazmışım, tehlikeli bir anlam kazanmış, özür diliyorum.

-ikinci düzeltme: yine kıllandım, türk ordusuyla derken beraber anlamı da kazanabilir, türk ordusuna karşı diye düzelttim.

ailesi büyük çerkes göç dalgası sırasında türkiye'ye gelmiştir. hakkında anlatılanların dışında aslında sol görüşleri bulunan ve feci halde tasfiye edilmiş bulunan büyük bir insandır.

çerkez ethem aslında suıçsuzdur. asıl suçlu olan başka bi şerefsizdir. kendisi çerkez ethem'in başarılarını kıskanmış , onun yerine geçmek isteyen biridir. çerkez ethem'e yapılan haksızlığın daniskasıdır. ayıptır günahtır. ona haksızlık yapanın cehennemde cayır cayır yanmasını umut ettiğim kendisinin cennette rahat uyumasını dilediğim kişidir.
( ayrıca çerkez ethem yunanlılara karşı ülkemizi en çok koruyan komutandır )

pşevu ethem bey*, kuvay-ı milliye hareketinin önde gelen isimlerinden biridir. çıkan isyanların bastırılmasında sonsuz çaba ve emeği vardır. zaten mecliste de onun bu emeklerine övgüler yağdırılmış, bizzat atatürk tarafında teşekkür içeren telgraflar gönderilmiştir kendisine.

savaşçıdır. siyasetten ve dalaverelerden anlamaz ve bu durum da onun sonunu hazırlar.

ethem bey'in mecliste nail olduğu iltifat, ona duyulan sempati ve sevgi, ismet paşa tarafından kıskanılacaktır. zira ismet paşa'nın en büyük korkusu, m. kemal'in yanında ikinci isim olarak ethem bey'in anılmasıdır. o makama kendisi layıktır zira ve gereken yapılmalı, ethem bey, bu amaca ulaşmak için tasfiye edilmelidir. bunun için de fazla bir şeye gerek yoktur. siyasi manevralardan anlamayan ethem bey, istenen alana kolaylıkla çekilebilecektir.

senaryo kurulur. buradan sonrasını bir alıntı aracılığıyla anlatalım: "muhtemeldir ki ismet paşa başta olmak üzere mücadelenin rütbeli diğer zevatı çerkes ethem'in bmm genel kurulu'nda coşkuyla karşılanmasına bakıp ürktüler. milletvekilleri tarafından tam bir kahraman gibi karşılanır ve dakikalarca süren alkışların kesilmemesi üzerine utançtan terler ethem. saf dışı edilmesine karar verilmiştir ethem'in. ve manevra ismet paşa'nın sorumluluğundadır. ethem geç fark ettiği oyuna son anda müdahale ederek bir deneme yapar. ama paşa sadece asker değil siyasetçidir de. ansızın maiyetiyle birlikte eskişehir'e gelip doğruca yanına giren ethem'i yatıştırmayı başarır. 'başını kaldırınca beni gördü. bakışlarında hayret ve ürkeklik vardı. ayağa kalktı, şaşırmıştı tereddüt geçirdi, sonra süratli adımlarla bana doğru geldi. yüzündeki şaşkınlığı hemen tebessüme çevirmeyi başardı. iki eliyle ellerimi tuttu, daha sonra ellerini kollarıma doğru çıkardı ve o vaziyette konuşmaya başladı:

-ne vakit teşrif buyuruldu? elleriniz sıcak ve ateşli. doktorunuz seyahatinize nasıl müsaade etti? hastalığınızı hakikaten merak ediyordum. şöyle buyurun.

fakat ethem kararlı görünür ilk başta:

-samimiyetten eser kalmayan müşterek mesaimize son vermeye geldim. niçin böyle yapılıyor, anlayamıyorum. aleyhime gizli-açık birçok tedbirlere başvuruluyor. rica ediyorum, eğer kendinize ait olmasını istediğiniz, fakat açıkça ifade edemediğiniz hususlar varsa bunları işte karşı karşıyayız, cesaretle söyleyin.

arada itiraz eden ismet paşa'yı susturur ethem, sözlerini sürdürür:

-ben sizinle açık ve ciddi konuşuyorum ve böyle olmanızı rica ederek açık ve samimi cevap bekliyorum.

söz ismet paşa'dadır artık:

-allah fesatçıların cezasını versin ethem beyefendi. itimad ediniz ki ben sizin gibi arkadaşlarımın mevcudiyetine güvenerek garp cephesi kumandanlığı'nı aldım. ordu içinde menfi propaganda yapanları teker teker araştıracağım ve cezalandıracağım. ben bu hizmeti beraberce yürüteceğimize samimiyetle inanıyorum. sizin de aynı hisde olduğunuzu çok iyi biliyorum.

böylece teskin olur ve endişelerden büsbütün kurtulmasa da içi ferahlamış olarak eskişehir'den ayrılır ethem.

ama ismet paşa'nın gözünde "hükümlüdür" artık. bmm ordularıyla yunan kuvvetleri arasında sıkıştırılır ethem. mebusların arabuluculuk çabaları yetmez durumu kurtarmaya. ve "hayatının hatasını" yapar ethem, bmm'ye telgraf çeker. o ana kadar kendisinden yana olan milletvekilleri dahil herkes tehdit olarak algılar orada söylediklerini ve meclis'ten ilk defa istediği desteği bulur ismet paşa.ethem hatasını anlar ama iş işten geçmiştir. partı pehlivan'ı silahları ve askerleri batı cephesi kumandanlığına teslimle görevlendirir ve mukadder akıbetine doğru yola çıkmak için uşak'taki yunan kumandanlığına başvurur. siyasi tarihimizin başkaları için de kullanılmış "politik küfür" ünün yafta olarak onun boynuna da takılması gecikmez: hain!

elinin altında hayli maddi kaynak olmasına rağmen yunanlılara teslim olma kararını verdiğinde cebindeki üç-beş kuruş dışında yanına bir şey almadı. ethem'in gurbet günlerinde hayalini kurduğu gelişme enver paşa'nın muzaffer olmasıydı.

onun şehit olduğu haberini aldığında bütün ümidini kaybettiğini söylemeye gerek yok. almanya'dan mısır'a oradan da ürdün'e gidip yerleşti. türkiye'de 150'likler listesindeydi. 1937'de diğerleriyle birlikte ethem de affedildi ve ülkeye dönmesine izin verildi. atatürk'ün ona para ve pasaport gönderttiği söylenir. kardeşleri döndüler. ama o " boynumda hain yaftasıyla mı? asla!" diyerek daveti reddetti:

"ben milletime ve tarihe hain diye tanıtılmış, gıyabında idama mahkûm edilmiş bir adamım. ama hakikatte ben, asgari bana böyle diyenler kadar vatanperverim. ve milli mücadele'de hepsinden kıdemliyim. ben hain olmaya icbar edildim, buna rağmen hain olmadım. şimdi hakikatleri açıkça konuşabilecek miyiz? hepimiz adil ve bitaraf hâkimler önüne çıkabilecek miyiz? haydi bunlar oldu diyelim; ya zihinlere yerleştirilmiş menfur kanaatleri nasıl ıslah edeceğiz. burada gurbette ölürüm, fakat hiç olmazsa günün birinde doğru tarihin hakikatları ele almasını ümit ederek gözıerimi kaparım."

ethem 1948 eylül'ünde amman'da hayata gözlerini yumdu. şeria nehri'nin kenarında mütevazı bir törenle toprağa verildi" (kaynak: http://www.radikal.com.tr- avni özgürel).

işte böyledir pşevu ethem bey'i hain yapan olayların seyri.

adının önüne "çerkes" sıfatının konması da ayrı bir sindirme politikasının ürünüdür. mensubu olduğu etnik kimliğe yönelik suçlu hissettirme ve haddini bildirme politikasıdır kastedilen ve yürütülen.

tarihin gördüğü en gözü kara şahsiyetlerden biridir kanımca. kesin olmamakla beraber bir söylenti de şöyledir:
kendisi, emrindeki askerlerle* beraber anadoludaki bir isyanı daha (koçgiri isyanı olabilir) bastırmaya gider. isyanı bastırıp isyancıları köyün ortasında sallandırdıktan sonra hırsını alamaz, köyün etrafına benzin döker ve köyü ateşe vermek ister.
heroes of might and magic 3 oynayanlar bilir, 'berserker' büyüsü vardır; sanki doğuştan berserker büyülü bir adammış çerkez ethem.
ayrıca keşke filmi çekilseymiş dediğim bir kişidir.

mezarı şu an lübnan topraklarında bulunan, gazi'nin nutuk adlı eserinde epey bahsettiği, birçok yerde övdüğü, sonrasında eleştirdiği, kuvayi milliye komutanlarındandır. kardeşi de 1. dönem milletvekillerindendi.

(bkz: zeki sarıhan usulü çerkez ethem tavuğu)

hakkında çok fazla iddia,argüman ve bilgi dolaşan ancak tam olarak neden ankara hükümeti ile ters düştüğü anlaşılamamış, bununla beraber yunanistan a sığınması nefrete sebep olmasa da hoş karşılanmamış, kurtuluş savaşı başlangıcında en büyük pay sahiplerinden biri.
mustafa kemal ile ters düşmeleri er geç olacak bir şeydi zira böyle bir ortamda kendisine güvenen ve egosu kuvvetli iki insanın liderlik sorunu yaşaması normaldir. ancak tarih bence kesinlikle hakedene bu ünvanı vermiştir.
çerkez ethem kötü bir insan olduğu için değil elbet ancak en büyük belki de tek büyük vasfı gerilla savaşındaki başarısıdır. asi,tepkilerini çok fazla kontrol etmeden dışa vuran ve siyaset konusundan çok savaş konusuna yatkın olan bir insanın liderlik karizmasından yoksun olduğu açıktır. buna mukabil vatan haini demek bence şu anda gereksizdir. o zamanın şartları ayrı .

mustafa kemal ise , savaş bilgisi dışında, siyasi karizması ve zekası ile çerkez ethemden çok daha ilerdedir.
o zamanın koşullarında ülke için üzülen, ülke için savaşan çok fazla insan vardı. hepsi ayrı ayrı yerlerde kendi bildikleri şekilde savaşıyorlardı.ancak liderlik işte tam da böyle bir anda ortaya çıkar. mustafa kemal bu ayrı gayrı savaşanları tek ve büyük bir ordu haline getirerek daha ciddi sonuçlar alınacağını öngören kişidir.yoksa o da alırdı bir tabur asker vururdu kendini dağlara.belki o zaman onu da hatırlamazdı tarih. ancak o, ülkenin kurtuluşu için savaşanın çok olduğunu, ancak bunun üzerine düşünüp,strateji ve plan üretenin olmadığını görüp daha akıllı hareket etmiş ve başarıya ulaşmıstır. bir de bunun üzerine anafartalar,başkomutanlık gibi başarılarını da ekleyince gelecekteki türkiye cumhuriyeti'nin çocuklarına kimin fikir önderi olması gerektiği sorusu cevap bulmuştur.

çerkez kelimesini soyadı kanunundan önce lakabı olarak kullanan kişi. kardeşleri de (reşit ve tevfik beyler) hainlikle suçlanmış yalnız çerkez olarak anılmamışlardır.

arkadaşları arasında "melaba ben ethem, çerkes ethem. ehiehuehiehu" demiş midir bilmiyorum ama o dönem aldığı ve gönderdiği telgraflarda "ethem bey" olarak geçmiş. kuvayi seyyare komutanı ethem bey...

mensubu bulunduğu azınlığa yönelik sindirme politikalarında kullanılan en etkin araç olduğuna inanmıyorum ben şahsen.
ben çerkesim her zaman bunu göğsümü gere gere söyledim hiç de bununla ilgili hain yaftası yediğimi hatırlamıyorum.
zamanında alevilere yapılan baskıalr, kendilerini saklamak zorunda kalmalarını aklıma getirdim birden yazılan girilerin birini okuyunca. ama çerkes ethem in bizleri böyle bir gizlenmeye saklanmaya ittiğini hiç hatırlamam buna da hiç inanmam kim ne derse desin.

yazmayayım diyorum yazmayayım diyorum, ama tutamayacağım kendimi.

şimdi çerkes ethem' in kendi soyu devlette görev alıyor ne ötekileştirmesi, ne ayrımcılığa uğraması. adamın kol komutanının oğlu diplomat. adamdan 10 yıllar sonra, adamın köylüsü iki kere darbe yapıyor, ne ayrımcılığı. çerkesliğini saklayan eden yok. kaldı ki bi zatihi onları baskı altında tuttuğu söylenen adamların, onları ayrımcılığa tabii tuttukları idiia edilen adamların içinde bir sürü çerkes var. çerkes ethem, çerkes rauf orbay' ın kontrolünden çıkıp, çerkes kuşçubaşı eşref' e yakınlaşınca şimşekleri üzerine çekmeye başlamış. çünkü kuşçubaşıda, çerkes olmayan enver' in kontrolünde. böyle mi okuyalım şimdi tarihi?

anzavur da çerkes, anzavur' u yenen de çerkes ethem. bunu nasıl değerlendireceğiz şimdi? çerkes' i çerkes' e kırdırmışlar mı diyelim?

adamdan çerkes rauf orbay, çerkes ethem diye bahsediyor.

ittihatta da teşkilatda da envayi çeşit ekipler, klikler var. her ekibin içinde de tıpkı diğer etnik kökenlerden olduğu gibi çerkesler de var. yeri geldiğinde birbirleriyle de kapışıyorlar. bunu yaparken de aman bu çerkes, aman bu abaza dememişler. kendi inançları, kendi görüşleri çerçevesinde mücadele etmişler. x kanalın yarışmasını kazanan türkiye güzeli kızımızın kendini refere etmesi gibi zırt pırt da ben çerkezim, ben şuyum buyum dememişler. çünkü söz konusu durum çerkeslikten bağımsız bir durum.

çerkesler haindir, devlet politikası olmamış. nasıl inanalım buna? istihabrat kurumlarının, dışişlerinin, silahlı kuvvetlerin yönetim kademesi çerkeslerle dolu. adamın kendi kendini hain ilan edecek hali yok sanırsam.

şimdi ben dış mihrak diyeceğim. saçmalama diyecekler. ''circassian canada'' kimin kontrolünde diyeceğim. susacaklar. hele o ip gibi bıyıklı üç beş adam yok mu çerkes ethem ne kadar çerkesdir bikbikleriyle dolu yazıp çizen, esas onlara bir ayrımcılık uygulasak süper olacak.

çerkesliklerini saklıyorlarmış, şimdi bir insan evladı, neden ortada bir neden yokken ben çerkesim, ben çerkesim diye ortalıkta dolansın. neden durmadan bunun muhabbetini yapsın. gündelik hayatın içinde çok da önemli bir yer tutmayan bir durum bu. neyaplım yani ben çerkesim, öbürü boşnak, diğeri türk, bir diğeri kıvırcık. bunun medeni ilişkilerimizle ne gibi bir ilgisi olabilir yada ne gibi bir değeri olmalıdır?

saklayan bir allahın kuluna denk gelmedim ama neden durmadan bunu ifade etme gereği duysun?

çerkes olarak aldıkları görevi yapamamışlar. bir görevi yada bir işi çerkes olarak yapmak ne demek? çerkes olarak yapınca kıçından alevler çıkararak mı yapacak? yok çerkes olarak yapmayınca el, ense, kabak mı yapacak? bir görevi çerkes olarak yapmanın kriterleri nelerdir? öğrenmek istiyorum ben bunları, merak ediyorum. adam işi neyse onu yapar işte, gayet profesyonel bir şekilde. budur işte.

bunun ne demek olduğunu anlayamadım. aklıma bazı şeyler geliyor ama olmayabilir de. misal amcam çekmiş çerkeskayı gitmiş daireye, hesap kitap yapıyor. şakır, şakır.

kimse bana hain çerkes falan demedi. neden desin? tut ki dese bu adamı ciddiye almak gerekir mi? tut ki bu şekilde konuşmaya devam ediyor, anan baban, eşin dostun, sınıf öğretmenin, sorumlu öğretmenin, müdürün, müdür muavinin yok mu? neden gidip bu sözlerin seni rencide ettiğini ifade edip, şikayet etmezsin? buluttan nem kapıp, gölgesinden korkan çerkes yoktur. gerekli müdehaleyi yaparlardı zaten.

içinizde ki faşistimsi yaratığa şunu anlatın, çerkes olmak, japon olmak, türk olmak bir şeyleri değiştirmez. çerkessen süper bir insan, japonsan tukaka olmazsın. korkmayın kimse sizi yemez, ben çerkesim dediğinizde. beni yiyen olmadı henüz. hepimizin karşısına kafatasçı denecek ölçüde faşist adamlar çıktı. sizin ayaklarınız yere sağlam bassın, kırılgan olmayın, bir üflemede sallanmayın, karşılığını verin. susarlar merak etmeyin.

sizin ezik olup, şahsınıza yada soyunuza yapılan bir saldırıyı karşılayamamanız, o soyun değerini düşürmez. size bir mesaj kadar yakınım, salt çerkes olmanız nedenli sizi taciz eden varsa, bana bildirin, ben hallederim, merak etmeyiniz. başka nedenlerle mesaj atmayın, bikbik çekemeyecek kadar meşgul bir insanım.

akıl ve ruh sağlığı çok önemli bir şeydir.

devletin temsilcisi ilkokul öğretmenim ve hukuki eşitim 5 yaşındaki çerkes olmayan veletlerle münasebetlerim ruhumda tamir olmaz yaralar açtı. bir kere hastalıktan ve tuvalete gitmeye izin istemeye utanmaktan altıma kaçırmışım, bana sidikli dediler. devletin temsilcisi faşist öğretmende bir daha yapma, koca adam oldun, sidikli misin sen dedi? faşist devlet beni ezdi anlayacağınız. sonra ilkokulda şişmandım. şişko şiko diye alay ettiler, ben de gittim alay edenin üstüne oturdum. başka bir öğretmen de gelip,şişko oturma çocuğun üzerine nefessiz kalacak dedi. beni şişko demek suretiyle pasifize etmeye kalktılar.

çerkes ethem kötü bir insandı mı demek istersiniz? yoo bence kötü mötü değildi? gerilla nedir, nasıl savaşır, ne yapar, cephe taarruzu yaptırmamış yunan' a aylarca. kabus olmuş adamlara. cepheden cepheye koşmuş hasta haliyle. gözü kara bir adam mı? verdiği sözü canı pahasına tutmuş mu? kimseye eyvallahı olmayan bir adam mı? sayısal zaafiyeti, avantaja çevirmeyi başarmış mı? kardeş kanı dökmemek gibi bir şiarı olmuş mu? gel affedeceğiz diyenlere, affedilecek bir şey yapmadım, bunu kabul etmiyorum diyecek kadar gururlu mu? ürdün' de şahit olduğu savaşta bu savaş sonucu israil kurulur, araplar hata yapıyor diyecek kadar ileri görüşlü mü?yoksa çerkes değil mi? çerkes işte, tam bir çerkes beyi işte. tırnağı olamayacak karakterde adamlar çerkes ethem' in çerkesliğini eleştiriyor. ayakların baş olmasına dair bir şeyler der eskiler. güzel demişler.

hakkında çok güzel bir belgesel çekilmiştir. prof. dr. toktamış ateş, prof. dr. mim kemal öke, tarihçi/ yazar cemal kutay gibi alanında otorite olan değerli bilim insanlarının da içinde bulunduğu bu tarihi belge ve anlatılara dayalı belgeseli ilgilisi olan her bir kimsenin mutlaka seyretmesi gerektiği kanısındayım. linki şöyle:

http://video.google.com/...

çerkez ethem, tarih konusunda yetkin olan ve olmayan kişiler tarafından çokça konuşulmuş, irdelenmiş bir şahsiyettir. kendisi hakkında bir şeyler yazmaya yeltenmeden önce uzun süre araştırmam gerekti. çok çeşitli sayılabilecek kaynaklardan yararlandıktan sonra kendisi hakkında biraz fikir sahibi oldum. fikirlerimi paylaşmadan önce kendisi hakkında bazı kesin gerçekleri sıralamak istiyorum.

--------------------------------------------
· anadolu'da çıkan ayaklanmaların bastırılmasında yardımcı olmuştur.

çerkez ethem, tamamen kendi imkanlarıyla topladığı askerlerini kullanarak, milli mücadele sırasında bir çok isyanı bizzat bastırmış, birkaçının bastırılmasında ise caydırıcı kuvvet olarak görev almıştır. bu açıdan faydası çoktur.

--------------------------------------------
· gençliğinde eşkiyalık yapmıştır

mütareke* yıllarında, izmir valisi rahmi bey'in küçük yaştaki oğlunu dağa kaldırarak, bizzat fidye istediği bilinmektedir. ardından ikisi de yüzbaşı olan, fakat biri istifa eden ordu mensubu iki kardeşini de yanına almıştır. daha ziyade çerkezlerin çoğunlukta olduğu bir çete kurmuş ve kurduğu bu çeteyle daha sonraları isyanları bastırmaya başlamıştır. ismet inönü'nün batı cephesi komutanlığına getirilmesini protesto etmiş, emri altına girmeyi kabul etmemiş, emirlere ısrarlı şekilde mukavemet etmiştir. bu mukavemet iyiden iyiye ayyuka çıkıp itaatsizliğe dönüşünce de taarruz başlamış ve ethem tasfiye edilmiştir.

--------------------------------------------
· mustafa kemal'i öldürmeyi denemiştir

çerkez ethem, büyük hayalleri olan bir adamdı. hırslıydı ve büyük düşünüyordu. bu özelliğinden dolayı zaman zaman ayaklarının yere basmadığını söylemek yanlış olmaz. mustafa kemal ise daha gerçekçi ve stratejik düşünebilen bir adamdı. ethem, kızıl elmayı gerçekleştirmeyi düşlüyordu. mustafa kemal ise kızıl elma ülküsünü gerçekleştirmeye çalışırken tek bir karış vatan toprağı kalmayacağını söylüyordu, önce anadolu savunulmalıydı. mustafa kemal, ordu üzerinde daha çok nüfuza sahip olduğu için ethem, istediği sayıda askeri toplamayı başaramıyordu. bu yüzden mustafa kemâl'in böbreklerinden dolayı rahatsız olup istirahat ettiği bir gün, yanına onbeş silahlı adam alarak, dinlendiği binaya gider. binanın girişine ve merdiven başlarına adamlarını yerleştirir. mustafa kemal'in yaveri, randevusuz gelen ethem'in niyetini hemen anlar ve koşarak muhafız takımını çağırır. bu esnada ethem, mustafa kemâl'e batı ordularının başına geçmek için baskı yapmaktadır. mustafa kemâl, yastığının altındaki silahını tutar ve "hayır, olamaz!" diye bağırır, bunu duyan muhafız alayı silahlarına mermi sürer. şakırtıları duyan ethem, "nasıl isterseniz öyle olsun paşam." dedikten sonra arkadaşlarına çerkezce "durum tehlikelidir, vazgeçelim." der ve gider.

bu olaydan daha sonra mustafa kemâl, araba ile gece vakti taşhan'ın önünden geçerken, çerkez ethem'in maiyetindeki küçük ethem ve 10 eşkiya, otomobilin önünü keser. otomobilde bulunan recep zühtü eşkiyalardan birini tanıyarak durumun farkına varır şoföre hemen gaza basmasını söyler. bu olay da bu şekilde atlatılır. çerkez ethem bu olayı tertiplediğini kabul eder fakat maksadının konuşmak olduğunu ileri sürer.

--------------------------------------------

benim fikrim ise şöyledir; çerkez ethem liderlik özellikleri olan bir adamdır. askeri yönü çok kuvvetlidir. fakat kafası komitacıdır. politikadan çok anlamaz. bu yüzden sıklıkla etrafındaki insanların dolduruşuna gelmiştir. büyük ülkülerini gerçekleştirmek için devamlı didinmiş fakat vatan savunmasını güçsüz kılabilecek çalışmaları, mustafa kemâl tarafından her zaman engellenmiştir. mustafa kemal kendisinden azami şekilde yararlanmaya çalışmış, çerkez ethem de işine geldiği ölçüde yardımcı olmuştur. politikada daha yetenekli olan mustafa kemal, çerkez ethem'i, emri altındaki batı cephesi komutanlığının emrine sokmak için çabalamış, çerkez ethem de bunu kendine yediremeyince çatışma kaçınılmaz olmuş ve sonunda yunan ordusuna sığınmak zorunda kalmıştır.

mustafa kemâl olmasaydı tarihte çerkez ethem'in payı kesinlikle daha büyük olurdu. ama "nasıl bir tarih olurdu?" sorusuna cevap veremem.

(bkz: çerkez fm)

kuvay-i milliye içinde çok önemli işlere imza atmıştır. bu konuda bolşevikler ile de işbirliği vardır. resmi tarihte çerkez ethem ile ilgili yazılanlara itibar etmemek gereklidir. çünkü çerkez ethem, hiçbir zaman kurtuluş savaşı'na muhaliflik etmemiştir. o "ben savaştığım müddetçe istanbul'da koltuklarında oturanlar, daha sonra bana emir veremezler." demiştir. herşey bu sözünde saklıdır.

ayrıca o asla yunanistan'a sığınmamıştır. işgalcilerle işbirliği yapmamıştır. çerkez ethem'in birliklerinin peşine düzenli ordu düştüğünden, ethem birliğini dağırmıştır. çünkü kardeş kanı dökmek istememiştir. ve daha sonrasında yakalanmak da istemediğinden, yunanistan'dan sadece geçiş hakkı istemiştir. olay bundan ibarettir.

daha sonra mustafa kemal onu türkiye'ye çağırmış; ancak o bunu kabul etmemiştir. çünkü kendisine haksızlık yapıldığını düşünmüştür, bu kadar da onurlu bir insandır.

düzenli ordu kurulmasına değil, kurulacak ordunun osmanlı ordusunun omurgası üzerine kurulmasına karşı çıkıp yeni bir ordu kurulmasını savunmuştur.yunanlılara değil, birinci dünya savaşından önce savaş karşıtı muhalefet sergileyen yunanistan komünist partisine sığınmıştır.

otoriter, emir altında olmayı kabullenmeyen, meclisteki abilerinin yönlendirdiği, siyasetin kirli oyunları arasında sıkışıp kalan, düzenli ordu kurulduğu aşamada da katılmayı reddeden, bir kuva-i milliye kahramanı...
ama "kontrolsüz güç güç değildir!" örnekleminde olduğu gibi, gücünü kontrolden çıkarmış ve meclise, m.kemal'e kafa tutma noktasına gelmiştir.
o'nun yunana sığınışı dedikleri şey, oldukça hasta olduğu bir dönemde, yurtdışına çıkmak zorunda iken, yunan birliklerinden izin alarak o güzergah üzerinden avrupaya geçmesidir. kaldıki ülkeyi terkederken oldukça hastadır. yunan saflarında bize karşı savaştı dedikleri safsata ise, rejimin boşluklarından kendilerine özerk bir statü yaratmaya kalkanların temelsiz ve zeminsiz safsatalarından ibarettir.

milli mücadele yıllarında iktidar savaşını yitirmemiş olsaydı, bugün insanların caddelere, okullara v.s.ye adını vereceğini düşündüğüm tarihi şahsiyet.