|
|
- klan sistemine benzemeyen bir aristokratik sistemdir. önce kabardey bölgesinde başlamıştır, sonrasında batı adıgeleri'ne ve abazalar'a yayılmıştır.
kabardeyler aristokrasiyi büyük oranda kırım hanlığı'ndan almışlardır. sınıflaşmayı en çok benimseyenler ise, abazalar ve yine kabardeyler olmuştur.
kendilerine "pşşıwunağue -prens ailesi-" denen aileler toplumun en asil tabakasını oluştururlar. onlardan sonra workler gelir. pşşıler yönetimi ellerinde bulundururlar. workler de toplumun bürokrat sınıfını oluştururlar. lhukoetl'ler -hür köylüler- yönetilenlerdir. bir de köleler vardır ki bunlar da "çerkes kökenli olup asil olmayanlar" ve "savaş esirleri" olmak üzere ikiye ayrılır.
klasik manada ezilen, horgörülen köle çerkes toplumunda yoktur. köleler pşşı ve worklerin sahip oldukları topraklarda çalışırlar ancak birtakım hakları da vardır. efendileriyle aynı avlu içinde ama kendilerine ait ayrı evleri vardır. kadınları efendilerinin eşlerine ev işlerinde yardım ederler ancak tam anlamıyla her işi üstlenmezler. görevleri "yardımcılık" düzeyindedir. bunlardan çerkes kökenli olup asil olmayanlar kendi mallarını edinebilirler, sosyal hayata efendilerinin ailesiyle birlikte ama yerlerini de bilerek katılabilirler, durumlarını vurgulamak kaydıyla efendilerinin sülale adını kullanabilirler, gerektiğinde efendilerini xase'de -thamadeler meclisinde- dava edebilirler, burda efendilerinin değişirilmesini talep edebilirler ve hatta maddi güçleri elveriyorsa asaletlerini satın alabilirler. ancak savaş esiri olan köleler biraz daha kısıtlıdırlar. fakat her konuda her iki köle grubunun da ezilmesi, hor görülmesi xabze tarafından yasaklanmıştır.
çerkes aristokrasisinde esas olan, asil olanların bundan dolayı kibirlenmemesi, asil olmayan sınıfı ezmemesi; asil olmayanların ise asillere, diğer toplumlarda olduğu gibi bir saygı-tabiiyet bağıyla bağlı olmamasıdır. çerkes asaletinde asıl olan alçak gönüllülüktür. yönettiklerini ezen pşşı, asaletinin gereğini yerine getirmemiş demektir.
çerkes aristokrasisindeki asalet akvramında asil olan her türlü abartıdan da uzak durmalıdır. şatafatlı kıyafetler, çok gösterişli evler asil kişiye yakışmaz. keza, asil kişi çok konuşmaz, çok yemez, çok gülmez; davranışlarında da abartıdan uzak durur.
saf haliyle aristokrasi, çerkes toplumunda etkisini yitirmeye başlamıştır. ama türkiye'de bazı yerlerde, özellikle kabardeyler'in yoğun olarak yaşadıkları kayseri- uzunyayla havalisinde sözkonusu aristokrasinin etkileri halen görülmektedir.(meramise, 11.01.2008 15:44 ~ 14.01.2008 14:19)
|