çerkes düğünü  

akordion , mızıka ve tahta çalınan düğünlerde kızlar ve erkekler ayrılarak hattiyakolar tarafından eşleştirilerek geleneksel oyunlar oynar... tadına doyulamayan düğünler.

ilk defa seyredenlere oldukça değişik gelen, kadın ve erkeklerin birlikte eğlenip genellikle gençlerin geleneksel oyunlarını oynadıkları, figürleri bırakın taklit etmeyi takip etmenin dahi zor olduğu düğündür. annemin köyüne gittiğimizde gördüğümüz ve bir antropolog, bir nevi james frazer edasıyla dikatimizi verdiğimiz seramonilerdir. fırsatı oan muhakkak görmelidir derim, bambaşka bir geleneğin izdüşümlerini görebilmek adına...

yıllar yılı bozulmayan geleneksel düğünlerdir, hiç başka düğünlere benzemezler.

peri masalları gibidir... oynayacak erkeğin kızların önüne gelerek geleneksel oyunu oynayacağı kızı o anda seçmesi, düğünü seyredenlere; ben bu kızı beğeniyorum, seviyorum ya da evlenmek istiyorum seçeneklerinden birisinin ilanıdır... gerçek çerkez düğünlerinde evli olanlar düğünü sadece seyrederler, geleneksel oyunları oynayanlar ise gençlerdir.. düğün sonuna doğru bazen evli ya da yaşlı erkekler de düğün meydanına zorla çıkarılırlar ancak onlar oynayacağı kızı kendileri seçmezler, hatyako denen ve düğünü idare eden kişi seçer. müzikler ise insanı eski çağlara alır götürür ya da bir rus klasiği okurken ara satırlarda ansızın çerkez düğünlerinde ki müziğin sesi kulakta çınlamaya başlar...

çerkeslerin düğün yapması için mutlaka bir evlilik olması gerekmez. herhangi bir anda "haydi, düğün yapalım!" diyerek dans etmeye başlarlar. kızlar ve erkekler bir çember oluşturacak şekilde dizilirler(kızlar bir yarım ay , erkekler bir yarım ay oluşturacak şekilde). 1 kız ve 1 erkek oyun kurucu olur genelde ve kimin kimle dans edeceğini belirlerler. önce erkek ortaya çıkarak dans etmeye başlar. sonra da kızı ortaya davet ederek kızı da oyuna katar. erkek genelde kızı bir şekilde sıkıştırır. kız da arkasını dönmeden erkekten kurtulmaya çalışır. çünkü en önemli kurallardan birisi kızın hiç bir zaman erkeğe arkasını dönmemesidir. ama bu kurala artık pek dikkat edilmemektedir. eğer bir kızdan hoşlanan erkek varsa, bunu oyun kurucularına söyleyerek hoşlandığı kızla dans etmeye çalışır. genelde danslar hareketli olur ama kafe denen bir dans çeşidi de vardır ki bu yavaş olur.

çok güzel bir kültürün şölene dönüştüğü zamanlardır diyebiliriz çerkez düğünleri için.

başından sonuna kadar kurallar ve formalitelere tabidir. türlü vesilelerle düzenlenir; evlilik, askere gitme, bir misafiri onurlandırma vs.

farazi bir çemberin bir yarısına kızlar, diğer yarısına erkekler karşılıklı olarak dizilirler ve alanın büyüklüğüne ve katılanların sayısına göre bir ya da iki çift çıkar, dansederler.

tabi çerkes düğünü salt bu dans merasiminden ibaret değildir. kendi içinde farklı faaliyetleri de kapsar. zexes bunlardan biridir. kızlarla erkeklerin tanışabilmesi, kaynaşabilmesi için tertip edilir zexesler. kızlarla erkekler bir odada oturup sohbet ederler, şakalaşırlar. kaşenlik denen müessese bu zexeslerin temelini teşkil eder. kaşenlik ise karşı cinslerin birbirini tanıması için flörtöz muhabbetlere girmesi şeklinde tanımlanabilir. bu iki kurum başka toplumlara anlatılması oldukça zor unsurlardır ve yanlış anlaşılmalara açıktır.

çerkeslerde erkeklerle bayanlar toplumun her aşamasında bir aradadırlar. sosyallik hem erkek hem de bayan için çok önemlidir ve bu sebeple düğünler gibi sosyal ortamlara her ikisi bir arada katılırlar. düğün ve onun içinde şekillenen zexes, kaşenlik vb tertipler bunun bir sonucu ve gereğidir.

çerkes kızlarının bu rahatlıkları, erkeklerle bir arada oluşları ve onlarla muhabbet konusunda sorun yaşamamaları, kısıtlanmamış olmaları, başkalarınca hep yanlış anlaşılagelmiştir. bu sözkonusu serbestinin sınırsız olduğu sanılmaktadır ki bu ciddi bir yanılgıdır. çerkes gençleri kız ya da erkek olsun son derece katı geleneklerle bağlıdırlar. adına xabze denen bu gelenekler o kadar etkilidir ki kimse saygısızlık sayılabilecek bir harekete kalkışamaz. xabzeye aykırılığın cezası toplumdan dışlanmaktır ve bu da bir çerkes için ölümle eşdeğerde bir sonuçtur.

çerkes düğünü başından sonuna kadar xabze konusunda en yetkin ve adına thamade denen kişi yönetir. bu sebeple düğünde aşırılıklar yaşanmaz. zaten varolan otokontrol mekanizması da aşırılığa izin vermez. bu sebeple düğünü yöneten kişinin işi organizasyonu sağlayıcı olmaktan pek de öteye gitmez.

bir de düğünün danslı olan kısmını yöneten, dansa çıkacak olanları organize eden ve adına hatıyakue denen kişi vardır ki o da düğünün önemli ve yetkili kişilerindendir. hatıyakue de gençler arasından seçilir. erkeklerin hatıyakuesi düğünü genel olarak idare eder. kızların hatıyakuesi ise dansedecek kızlardan ve onların uygun sırayla çıkarılmasından mesuldür. düğün alanını kafasına estiği gibi, izin almaksızın terketmek yasaktır. ayrılmak isteyen önce hatıyakueye söyler bunu, sonra düğünde bulunan thamadeden izin alır ve o şekilde ayrılır. ayrılış geçici de olsa bu izin alınmalıdır. aksi saygısızlık olur.
düğünün danslı olan kısmında wuig, kafe, şeşen, apsuwa, lheperıwuş vb kuzey kafkasya menşeili danslar edilir. bu dansların hepsinde uygulanan genel kural ise şudur: erkek kıza asla ve asla sırtını dönmez ve kızın sağına asla ve asla geçmez.

dansa çıkış, hatiyakuenin tertibine göre olur. yani, bir gencin beğendiği kızın önüne gitmesi, ona reverans yapması, onu dansa davet etmesi vb tavırlar, xabzede yoktur ve şu anda uygulanan hali de çok sonradan asimilasyonla kültüre eklenmiştir -müsamere çocuğu değildir hiçbir çerkes genci-. bir genç bir kızla dansetmek isterse, bunu hatiyakue aracılığıyla ve usulünce teklif etmelidir. kız da kabul etmeme hakkını o teklif vasıtasıyla kullanabilmelidir. kızın önüne gidip onu zor durumda bırakmak, dayatmayla, emrivakiyle onu dansa çıkarmak çerkes nezaketine uymaz. ayrıca, çerkes kültüründe, "bir kızdan hoşlanan onu dansa çıkarır" vb sembolik şeyler yoktur. herşey açık ve nettir çerkesler'de ve hatuyakue her an düğünün her saniyesine hakimdir. çerkesler'de "iletişim" vardır ve bu iletişimde işaretlere, varsayımlara, sembollere yer yoktur.

çerkes düğünü başından sonuna kadar formaliteler zinciridir ve bunun yanında da tam bir eğlenceler silsilesidir. görmeyenlere, bu satırları yazan kişi tarafından şiddetle tavsiye edilmektedir.

http://video.google.com/...

çerkes oyunu oynamanız gerekir ki; bu yaşıma kadar halay çekmeyi bile öğrenemediğim için doğal olarak beceremediğim, işbu sebeple de çok yakın akrabalar haricinde iştirak etmediğim düğünlerdir. bi de sürekli büyüklerden bi tırsma mefhumu olduğu için alkol almayı geçin, sigara içebileceğiniz bir köşe bulmaya çalışırken düğün bitebilir, o köşeyi bulmuşken "sen beni tanımazsın ama ben senin bilmem nerden amcanım" diyen bir adam çıkagelip sigarayı yemenize neden olabilir, bizzat babanız gelip "nerdesin ulan eşşolueşşek bak gençler oyun yapıyorlar" deyip sizi sahneye atmaya çalışabilir, anneniz fıldır fıldır kız bakabilir [ki en korkuncu budur]..

yani demem o ki; eğer düğün salonunda falansa gitmeyin. herhangi bir köyde, 4-5 eve dağılma imkanınız varsa, gençler kendi aralarında takılıp geberene kadar içebileceklerse gidin. başka türlü çekilmiyor.

başlığı görünce kendi kendime söylendim muhtemelen ben de bu şekilde evlenicem diye,ailenin çerkes olmasından kaynaklanan sebeplerden dolayı.bunu geçersek
çok eğlenceli olur bu düğünler yahu. siz ne dersiniz bilmiyorum da bizim oralarda "taktak" denilen bir çalgı vardır. onlar falan olur böyle. kızlar dizilir erkekler sırayla dansa kaldırırlar kızları.çok güzeldir cidden.bak özlemişim düğünleri.

geneli itibariyle xabze kaidelerinin yoğun olarak uygulandığı toplumsal etkinliklerdendir. asimilasyona kurban edilmiş olsa da, xabze kaideleri bir çok yerde hafifletilmeye başlansa da, yine de çerkes düğünü aslına en yakın şekilde korunmaya çalışılmaktadır.

burada genel ritüelleri anlatmak yerine -ki kendilerinden aynı başlık altında bahsetmişliğim de var- insanların birey olarak düğünlerde bulundukları zamanlarda uymaları gerekli temel nezaket kurallarından şöyle çalakalem de olsa bahsetmek isterim.

efendim, bir çerkes düğününe öyle eli kolu sallayarak girip çıkamazsınız. girmeniz ve çıkmanız ayrı seremonilere tabidir. gider gitmez düğüne, öncelikle ev sahiplerinden bir büyüğü bulup ona güzel temennilerinizi iletmeniz ve keza düğünün danslı kısmında da evin kızlarından büyük olanına hatiyakue aracılığıyla güzel temenniler göndermeniz gerekir. tabi ev sahipleri de siz bu görevlerinizi yerine getirdiğinizde size gerekli ihtimamı göstermekle mükkelleftirler. ve yine düğün evini terkederken de aynı seremoniyi baştan uygulamanız gerekmektedir. bu basit bir örnekti.

bir de son zamanlarda bir çok yerde özellikle dikkatimi çektiği ve beni rahatsız ettiği için belirtmek isterim, çerkes düğünün danslı kısmında da uyulması gerekli ciddi nezaket kuralları vardır. müziğe tempo tutarken abartılı hareketlerden kaçınmaktan tutun da dansa çıkınca oyunu çok uzatmamaya, dans eşini rahatsız edici hareketlere girmemeye kadar bir çok kural mevcuttur bu ortamda. bir de dansa çıktıktan sonra dikkat edilmesi gerekli çok temel kurallar vardır. örneğin, dans etmekte olan kızlar ellerini çok abartılı şekilde havaya kaldırmazlar. ayakkabılarını çıkarıp dansetmezler. erkek figürü yapmazlar. çok hızlı, koştururcasına oynamazlar. kahkaha vesaire atmazlar. erkekler de kendisiyle dansettikleri kızı rahatsız edici hareketlere girmezler. kızı zorlamaz, onun hareket alanını kısıtlayacak şekilde hareketlere girmezler. kıza asla dokunmaz, ona sırtlarını dönmezler. ve tabi tüm bunların yanında kenarda, dansedenleri seyretmekte olanlar da ortamın gerektirdiği nezakete uygun davranırlar. erkekler müziğe çok gürültülü olacak şekilde eşlik etmezler. kızlar abartılı hareketlerle el çırpmazlar ve hafif hareketler içine girmezler.

ve her dans aslına uygun edilir. özellikle şeşen'de kız ve erkeğin ikisi de ağır bir tempoda, oyunun adabına uygun oynar, yapmacık, abartılı hareketlere girmezler. sonra mesela kafe için kafadan koreografi uydurulmaz düzce'de yapıldığı gibi. onun kendi içinde kuralları vardır ve bu kurallara uyulmazsa adı kafe olmaz, başka bir şey olur. ha kafe kabardey dansı olabilir de ve düzce'de kabardey yaşamıyor da olabilir ama, "bilmiyorsan oynama be kardeşim!" de derler adama, o da ayrı.

neyse, her şeyin en güzeli aslına uygun olandır deyip bitirelim.

kızlar bir köşeye, erkekler bir köşeye dizilirler. kızlar çekingen tavırlarla dansa kaldırılmayı beklerler
erkekler karşıdan kızları beğenir ve dansa kaldırmak için yanına giderler.tabi bunun daha ince ayrıntıları vardır mutlaka ama benim gözlemlediğim bu)kız erkeğin dans teklifini kabul eder veya etmez. etmesi
durumunda kız ver erkek sahnenin ortasına çıkarlar erkekler bir yandan elleriyle ritim tutarken bir yandan da akordiyonun güzel sesi danslarına eşlik eder. dansları bittiğinde birbirlerine selam vererek yerlerine geçerler. el şaklamaları ve tahtaya oraya buraya tutulan ritimler eşliğinde düğün sürer gider. gelinle damat bu esnada ne yapar bilmiyorum. çok küçükken izlediğimden olsa gerek o kısımda uyumuş olmalıyım