çek  

bir millet adı
(bkz: çek cumhuriyeti)

üzerine yazılan sayının para değeri olan kağıt. türkiye'de tanesi 4 ytl'ye mal olurken amerika'da bedava dağıtılıyor.
(bkz: esnaf ağlıyor)

ev yapımı banknot. bir çok kullanıcı farkında olmasa da, kurallara uygun olarak doldurulmuş bir çekin, yasal olarak, standart banknotlardan tek farkı, üzerinde merkez bankası başkanı yerine çeki yazanın imzasını taşımasıdır.

çekler iki farklı şekilde yazılabilir: “hamiline” ibaresiyle, ya da belli bir kişi/kuruluşun emrine olacak şekilde. hamiline yazılmış çekler, saldım çayıra mevlam kayıra mantığıyla, elinde bulunduran herhangi bir kişi tarafından bozdurulabilirken, belli bir kişi veya kuruluş emrine yazılmış çekler ancak üzerinde yazan kişi veya kuruluş (yani kuruluş yetkilisi) tarafından bozdurulur.

bu tip çekler üçüncü kişilere devredilecekse mutlaka “ciro edilmelidir”. çekin arkasına, çekin ilk sahibinin, eğer gerçek kişiyse adı, soyadı ve imzası, eğer tüzel kişiyse kaşesi ve temsile yetkili kişinin imzası işlenerek, çek üzerindeki hakları bir başkasına devredilmiş olur. ülkemizde her şeyin olduğu gibi “ciro etme” müessesesinin de boku çıkarıldığı için, çeklerin arka kısmı kaşe ve imzalara yetmemekte, selobantla eklenen ince uzun kağıtlar yardımıyla kaşeleme ve imzalama faaliyetine devam edilmektedir.

böylece, adana’da pamuk tüccarı hüsmen ağa’nın karnesinden çıkan bir çek iki buçuk ay ve türlü maceradan sonra istanbul’da reklam ve halkla ilişkiler uzmanı berna hanım’ın eline ulaştığında, padişah fermanı gibi açılarak yurdun dört bir köşesinin izlerine tanıklık edilebilmekte, kah erzurum’un karlı dağlarında mis gibi çam kokusuyla burnu sızlayan, kah ege’nin zümrüt koylarında denizin tuzunu teninde hisseden hayali berna hanım ve iş arkadaşlarına ufak çaplı bir “anadolu’dan görünüm” yaşatmaktadır.

çekler imzalandığı tarihte geçerlidir. yani, genellikle sağ üst köşede bulunan boşlukta, mesela altı ay sonrasının tarihi bulunmasının hukuki dayanağı yoktur. yani, aldığınız çek –geçerli bir imzaya sahip olmak koşuluyla- iki yıl sonrası için yazılmış dahi olsa aynı gün ilgili banka şubesine götürüp bozdurabilirsiniz. ancak ülkemizde ticaret sistemi büyük ölçüde ileri vadeli çekler üzerinden işler. yani, yukarıda tarif edilen eylemi –yasal olarak sakıncası olmasa da- yapmayınız; yapanları uyarınız. çünkü, gerçekten arada sırada bu yola başvuran mallara rastlansa da, söz konusu uygulamanın yaygınlaşması bildiğimiz anlamda uygarlığın sonu anlamına gelebilir.

“peki, çek paradır diyorsun; öyleyse karşılıksız çek nedir?” diye soracak olursanız; o da bir nevi sahte paradır. bir çek bozdurulmak üzere bankaya götürüldüğünde, eğer ilgili hesapta çekin karşılığı olan meblağ mevcut değilse, genelde, öncelikle banka çeki yazan kişiyle temas kurarak parayı yatırması için belli bir süre tanır (yine, yasal olarak, yapılması gerekmeyen bir eylem). verilen sürenin bitiminde ya da bankanın kapanış saatinde, hala para hesaba yatırılmadıysa, çekin arkasına banka şubesi bilgilerini ve “falan feşmekan numaralı çekin karşılığı yoktur” notunu içeren bir mühür vurulur; banka yetkilisi tarafından imzalanır. ancak çeki elinde bulunduran kişi, iyi niyet çerçevesinde, bu mührün vurulmasını engelleyebilir. söz konusu işleme halk arasında “çeki yazdırmak” denmekte olup, çeki veren kişi veya kuruluş açısından ticari itibarın sibirya soğukları seviyesine düşmesi anlamına gelmektedir. artık ayıkla pirincin taşınıdır; şudur budur.

kırdırılabilen şey. eğer vadesinden önce bir çeke sahipseniz ve şu anda o hesapta para olmadığını biliyorsanız, çeki kırdırırsınız. genelde kuyumcu, döviz bürosu, tefeci gibi insanlara gidilir ve çek o kişiye ciro edilir. alan kişi ise çekin miktarı üzerinden bir kısmını kendisine ayırır (bir nevi faiz alır) ve çekin sahibine belli miktarda para verir. örnek vermek gerekirse 1 milyarlık çek 900 milyona kırdırılabilir. nakit sıkışıklığı olduğu dönemlerde son çare olarak başvurulur.

çek kırdırma işlemi resmi yollardan da yapılabilir. bu durumda meydana gelen doğa olayına ise factoring adı verilir.

(bkz: çocuk esirgeme kurumu)

çek fiilinin emir kipi tekil ikinci kişi çekimi.
(bkz: emir kipi)

bazen bir kurumun banka hesap numaranıza sahip olmayışı sonucu başvurduğu ödeme şeklidir. çek nakite çevrilirken ufak çapta bir orgazm yaşanır. bol renkli cıvıl cıvıl olanları makbuldur.

chelsea kalecisi petr cech'in soyadının bazı türk spikerler tarafından yapılan telaffuzu...

(bkz: çekte ibraz süresi)

çek, keşide edildiği yerde ödenecekse (çekin üzerinde yazılı muhatap banka şubesi ile keşide yeri aynı ise) on gün, keşide edildiği yerden başka bir yerde ödenecekse (çek üzerindeki muhatap banka şubesi ile keşide yeri farklı ise) bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

ödeneceği memleketten başka bir memlekette keşide edilen çek, keşide yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay, keşide yeri ile ödeme yeri ayrı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

keşide yeri ile ödeme yeri ayrı kıt'alarda bulunsa dahi her iki yer ülkesinin akdeniz'de kıyılarının olması halinde ibraz süresi üç ay değil, bir ay olarak kabul edilir.

kanunen emre yazılı kambiyo senedi.

karşılıksız çıkan her çek yaprağı için, banka 410 ytl ile sorumludur. banka sorumlu olduğu bu miktarı çek yaprağının aslını alarak ilgili kişiye öder. karşılığında kişiye çek yaprağının onaylı bir suretini verir ve bununla gerekli her türlü yasal takip, şikayet yapılabilir.

(bkz: çekte zaman aşımı)

(bkz: çek yasağı)

çek, bir kıymetli evraktır. ticaret kanunu'nun ilgili hükümleri ve sair özel kanunlar ile düzenlenmiştir. çek, üç şekilde keşide edilebilir;

1. hamiline
2. nama
3. emre

çek, ticari hayatta, vadeli şekilde, yani ileriye yönelik tarihler ile düzenlenmekte olsa da, kural olarak, görüldüğünde ödenmek üzere keşide edilen kıymetli evraktır. çekin karşılıksız çıkması, ilgili bankaya ibraz edildiğinde, çeki keşide edenin hesabında yeterli meblağın bulunmaması anlamını taşır. bu durumda, çekin hamili tarafından, keşidecisi aleyhine keşide yeri savcılığına şikayette bulunmak sureti ile, ceza davası açılması sağlanmalıdır. bu davaların sonucunda, çoğunlukla, para cezasına hükmedilmekle birlikte, savcının da görüşü alınmak üzere, hapis cezasına çevrilmesi ihtimali de vardır.

arkası karşılıksız olarak yazılan çekin ticari itibarı zedeleyici özelliğinin yanı sıra, kişinin bankaların kara listesine girmesi nedeni ile bir daha çek karnesi alma ihtimali de epey zayıflamaktadır.

çekin tahsil edilebilmesi için, üzerinde yazan tarihten itibaren altı ay içerisinde, hukuki prosedüre konu olması gerekir. aksi takdirde, çek, kıymetli evrak niteliğini kaybeder ve adi alacak olarak takip edilmesi gerekir ki, bu çok önemli bir avantajın yitimi olacaktır.

ancak herşeyden önce, çekin, çek olma unsurlarını eksiksiz olarak taşıması şarttır. yoksa, elinizdeki şey, kağıt parçası olmaktan öteye geçmeyecektir. çekin dikkat edilmesi gereken unsurları ise aşağıdaki gibidir;

- “çek” kelimesini ve eğer senet türkçe'den başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek” karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,
- kayıtsız ve şartsız muayyen bir bedelin ödenmesi için havaleyi,
- ödeyecek kimsenin “muhatabın” ad ve soyadını,
- ödeme yerini,
- keşide gününü ve yerini,
- çeki çeken kimsenin (keşidecinin) imzasını;

ihtiva etmelidir.

her ne kadar ticari hayatta, çekteki imza vs. kontrol edilmiyor olsa da, daha sonra imza inkarı, borca itiraz gibi hususlarla karşılaşılmaması için, ciro silsilesinin incelenmesinde, tahrifat olup olmadığına dikkat edilmesinde, keşidecinin veya cirantanın imza sirkülerinin kontrolünde fayda vardır.

son olarak, çek veya çek karnesinin çalınması, ilgili kişilerin başına, tahmin edemeyecekleri kadar büyük belalar açabileceğinden, yanlarında veya kasalarında bulundurdukları çeklere ve çek karnelerine gözleri gibi bakmaları gerektiği hususunu, kasada saklıyor olmaları halinde, mutlaka kasa sigortası yaptırmaları gerektiğini belirtmek ve hatırlatmak yararlı olacaktır.

görüldüğü zaman ödemesi zorunlu olan ödeme emridir. çeki imzalayan kişiye "keşideci", tahsil eden kişiye "lehdar", ödeyecek olan kişiye de "muhatap" denir.

aslında çek'in anlamı "kardeşim benim hesabımda bu kadar para var, gidip alabilirsin" demektir. fakat türkiye'de öyle hesabında milyonlarca dolar olan esnaf çok olmadığı için vadeli çek yazma alışkanlığı doğmuştur. aslında teorik olarak vadeli çek olmaz. zira biraz önce de dediğimiz gibi çekin anlamında en az orada yazan rakam kadar paranın hesapta olduğu gerçeği vardır. bu nedenle karşılıksız çek ekstra cezaya tabidir. senetle veya krediyle aldığını bir malı ödeyemediğiniz zaman sadece haciz gelir. ama çeki ödeyemediğiniz zaman sizi bir de "karşılıksız" çek kesme cezası beklemektedir.

bir de genel teamül şudur ki çek senetten daha makbuldur ticari münasebetlerde. ama işin aslına bakarsak senet çekten daha sağlam ve güvenilir bir evraktır. buna rağmen çekin tahsilat kolaylığı, para gibi elden ele değiştirilebilmesi gibi sebeplerden ötürü çekin kullanımı daha yaygındır.

elinizde bulunan ve ödenmeyen çek için hak iddia edebilmeniz için herhangi bir banka şubesine başvurarak çek'i yazdırmanız gerekmektedir. çek yazdırmak şu anlama gelir. siz çekin "keşide tarihi"nde veya daha sonra çeki tahsil etmek için bankaya başvurdunuz fakat o anda keşidecinin hesabında yeteri kadar para yoktu. bu nedenle bankalar çekin arkasına tarihi ve saati kimin başvurduğun mühürle birlikte not düşerler. bankalar da çek karnesi verdikleri kişileri yazılan çekler nedeniyle incelemeye alırlar. şayet bu hareket birkaç defa tekrarlanmışsa çek karnesi vermekte zorluk çıkartırlar ve bazen vermeyebilirler. eskiden çekler bir defa bile yazılsa ciddi sorunlarla karşılaşıyordunuz ama özellikle 1991 yılındaki körfez krizinden bu yana mütemadiyen kötü olan ekonomi nedeniyle bankalar artık biraz daha toleranslı davaranabilmektedirler.

diyelim ki bir kişinin çeki yazıldı ve o kişi çeki ödeme(ye)medi. bu durumda avukata başvurup %10 çek tazminatı iile birlikte tahsil etmek için mahkemeye başvuruyorsunuz. kendisine mahkeme belgesi ve haciz durumu ibraz edilen kişi 5 iş günü içerisinde en yakın asavcılığa mal beyanı dilekçesi vermek zorundadır. bu dilekçeyi vermediği takdirde 10 gün süreyle hapis cezasına çarptırılmaktadır.

jargonu son derece pornografik olan belgedir.

bankaya çek bozdurmaya gittiğinizde bir muamele ücreti verirsiniz.
çekiniz geçersiz çıkarsa da arkasına vurdurtursunuz*

hukuki niteliği itibariyle havale olarak nitelendirilen bir kambiyo senedidir.

(bkz: faturalı çek)

bir kişinin, bir banka ya da başkası üzerinde bulunan alacağının tümünü ya da belirli bir çek karnesi bölümünü diğer bir kişiye ödetmek amacıyla düzenlediği belge.

(bkz: çek defteri)