çökertme  

sözleri şöye olan unutulmaz türkü.

çökertme'den çıktım da halil'im aman basım selâmet,
bitez de yalısına varmadan halil'im aman koptu kıyamet.
arkadaşım ibram çavuş allah'ıma emanet,
burası da aspat değil halil'im aman bitez yalısı,
ciğerime ateş sardı,
elli kursun yarası.

güverte de gezer iken aman kunduram kaydı,
ipekli mendilimi halil'im aman mor rüzgâr aldı.
çakır da gözlü gülsüm'ümü aman kolcular aldı,
burası da aspat değil halil'im aman bitez yalısı,
ciğerime ateş sardı
elli kursun yarası.

gidelim gidelim halil'im çökertme'ye varalım,
kolcular gelirse halil'im nerelere kaçalım.
teslim olmayalım halil'im aman kursun sıkalım,
burası da aspat değil halil'im aman bitez yalısı,
ciğerime ateş sardı
elli kursun yarası

burası da aspat değil kısmının genelde asfalt şeklinde okunduğu atv'de yayınlanan kurşun yarası dizisinin temasını oluşturan türkü

hakan yeşilyurt'un bir albümü

cem karaca'nın bu kadar da güzel söylediğini bilmiyordum. ya bu herif (daha doğrusu cennet mekan rahmetli) o muhteşem sesiyle ne söylerse güzel mi olmak zorunda. bu mudur..budur..

hasan mutlucan ın harika okuduğu ege yöresinden bir türkü.

ahmet kaya'nın da biraz da sen ağla albümünde yer almış olan, anonim eserdir.

çökertmekten olumsuz emir.

ege yöresine ait mükemmel türkü birde oyunu vardır ki gurbet ellerde dinleyip oynamak ayrı bir zevk verir.

hakkında ne kadar çok yanlış bildiğimi iki günlük bodrum gezisinde öğrendiğim türkü.

öncelikle iki günlüğüne kiraladağımız arabayla ne yapacağımızı kara kara düşünürken, çökertme türküsünde adı geçen yerlere gidelim dedik. bodrum'dan çıkıp gökova körfezi boyunca sürüp çökertme'ye vardık. hikayeyi tam olarak bilmediğimizden köy esnafına sorarak bilgi aldık ki türküdeki çökertme o çökertme değil. çökertme yalıkavakta dediler. neyse deyip, bodrum-gümbet-bitez yolunu izleyerek bitez'e geldik. "kardeş burada yalı derler bi yer varmış nerededir" dedik, "abi az ilerisi yalı" dediler, gittik. aradık aradık ne yalı var ne bir şey, meğer sahil kısmına yalı deniyormuş, yine esnaftan öğrendik. oradan devam ederek önceden asfalt olarak bildiğimiz aspat'a ulaştık. daha sonra yalıkavak'ta çökertmeyi görelim dedik, onun yerine de marina koymuşlar. işte bu hikayeden çıkarılacaklar:

1. bitez'de yalı falan yok, aramayın.
2. asfalt değil, aspat.
3. çökertme yalıkavak'ta, bodrumdan çok uzak bi köy olan çökertme değil.
4. halil çok delikanlı adam.

osmanlı imparatorluğu'nda tütünün tarımı 1600'lü yıllarda başlar ve 1688 yılında iyi bir gelir kalemi olduğu anlaşılarak ilk vergilendirme başlar. 1696 yılında avrupa'da aranır hale gelen osmanlı tütünü ilk kez ihraç ürünü haline gelir. gelirin yüksek olması ile tütün tarımı hızla artar.

osmanlı imparatorluğu ilk dış borcunu 1856 yılında alır. dış borç batağına düşen osmanlı hükümetinin 8.725.000 liralık borcuna karşılık ingiliz ve fransızlar 1881 yılında kurulan reji idaresi aracılığıyla tütün üzerindeki tüm vergi haklarını 30 yıllığına devralırlar. ilk üç yıl içinde kısmen zarar eden reji idaresitütün kaçakçılığını bahane ederek sayıları 7000'i bulan ve tamamı silahlı olan kolluk kolluk kuvveti yetkisinde polis teşkilatını kurar. kolcular, tütün kaçakçılığını önlemek bahanesiyle halka türlü işkenceler yapmış ve sonu ölümle biten pek çok silahlı çatışmada görev almışlardır. reji'nin faliyette bulunduğu dönem boyunca 60.000 insan yaşamını yitirmiştir. "bitez yalısı"* isimli halk türkümüzün konusudur. osmanlı tarihinde ilk grevler reji idaresindeki tütün fabrikalarında çıkmıştır.

kaynak:

1. türk toraks derneği okulu kitabı 2008; akciğer hastalıkları temel bilgiler; tütün kontrolü ve hekimin sorumluluğu sf: 576

2. http://www.tutuneksper.org.tr/

has be has bodrumtürküsüdür. bodrum düğünlerinin vazgeçilmezidir.

bodrum'dan sonra akyaka-marmaris yolunda küçük bir köydür. yolları çok virajlıdır; hele akbük-akyaka tarafına doğru mayın tarlası gibi çukurlara düşmemek mümkün değil. köy sahilin biraz iç kesiminde kalmaktadır.

sahili ise küçük ancak pek sakindir. bir iki tane pansiyon var sadece; çift kişilik oda fiyatları 40 tl civarında. yemek yenecek yerler var; en meşhuru galiba kaptanın yeri.

halen betonların içine edemediği nadir yerlerden birisi çökertme; çökertme'nin hemen yanı başında yer alan bir koyda ise betonu andıran sahib boyunca uzanan çok büyük kaya parçaları var. ben sandım, köylüler doğal olduğunu söylediler. orası pek yüzmeye uygun değil. ancak o bölgeye çadırcılar için bir yer açılmış.

çökertme'ye çok fazla tekne uğruyor, kimi zaman yağlarından deniz kirlense de kenarları fena değil. bir iki gün kalınabilecek bir yer.

kahvaltı yapılabilecek güzel bir yer var, ayrıca halı da dokuyorlar. ancak sahibi maalesef biraz paracı. "iyi ki orman yandı" diyor. "buralar da canlansın, bodrum gibi olsun" diyor. bırakmak istemiyor, çökertme'nin sessiz kalmasını..