ikinci abdülhamid

anadoluyu telgraf telleriyle donattığı, pek çok eğitim kurumu açtığı gibi rum bankacı zarifi ve ermeni borsacı assani ile birlikte işbirliği yaparak borsada servetine servette katmıştır. ayrıca yabancı sermayenin osmanlı topraklarına girişine destek vermiş ve osmanlı tarihinin en büyük rantiye sınıfı rüşvetçi memurlarla hazineyi sömürmüştür. bu rantiye sınıfı yüzyılın ikinci yarısında gelişmeye calışan yerli sanayi önünde en büyük engel olmuştur. 1889 yılında istanbul ticaret odası iç gümrüklerin kaldırılması için ticaret ve nafia nezaretlerine basvurdugunda ve makarna fabrikatörleri iç gümrükler yüzünden fabrikalarını beş yıl içinde kapanacagını bildirdiklerinde bile yabacılara tanınan haklar yerli halka tanınmamıstır.döneminde yerli bir şirket kurulmamıştır 19. yy da tek anonim şirketimiz ise sirket-i hayriye olmuştur. devletin bütünlüğünü korumak adına merkezi yönetimi güçlendirmek istemiş bu yüzden islamcılılık ve osmanlıcılık dışında gelişmeye çalışan akımların önünü kesmiştir. katiyen türkçü bir padişah değildir toprakları korumak için öncelikle osmanlıcılığa sığınmış sonra islamcılıkta medet ummuştur. orduyu kontrol altına alabilmek için eğitim düzeyi yüksek olmayan alaylıları her zaman mekteplilere karşı desteklemiş ve üst kademelere getirmiştir. nitekim 31 mart olayı ordunun bu gerici ve eğitimsiz kanadından gelmiştir. düşünce özgürlügünü her zaman sınırlar için bir tehlike gördüğü için de ittihatçılar ve genç cumhuriyet tarafından kıyasıya eleştirilmiştir. onu bir türk hakanı olarak görmek yerine ulusal bir şirketin başındaki türk padişahı gibi görmek yeğdir.